Bazen hayat zorlaşır, ruhumuz yorulur ve “biraz rahatlamaya” ihtiyaç duyarız. Çoğu zaman bu ihtiyacı sağlıklı ve güvenilir yollarla karşılamaya yöneliriz; ama bazen işler farklı bir yola sapabilir. Alkol, sigara ya da diğer kimyasal maddeler ilk başta geçici bir kaçış gibi görünür; fakat zaman içinde bedenimizin ve beynimizin kontrolü ele aldığı bir döngü başlayabilir.
Kimyasal bağımlılık, bir maddeyi zararlarını bildiğimiz halde kullanımını azaltamadan, hatta çoğu zaman artan şekilde kullanmaya devam ettiğimizde ortaya çıkar.
Aslında hiç kimse “Bağımlı olacağım” diyerek başlamıyor
- Merak
- Akran baskısı
- Sıkıntı, stres, üzüntü
- “Bir kereden bir şey olmaz” düşüncesi
- Kendini daha iyi hissetme isteği
Beyin Bu Süreçte Ne Yaşıyor?
Madde kullanımı, beynin ödül sistemini etkileyerek dopamin salgısında artışa yol açar. Bu durum kişide yoğun haz hissi oluşturur. Beyin bu hissi tekrar yaşamak ister.
Bir süre sonra beyin, madde olmadan yaşamayı zor algılar. Bu, bağımlılığı güçlü kılan zincirdir.
Neden Sadece İrade Yetmez?
Bağımlı zihniyeti, bireyin madde kullanımını sürdürmesini destekleyen düşünce biçimlerini ifade eder. Bu zihniyette kişi, kısa vadeli rahatlama ve haz duygusunu uzun vadeli olumsuz sonuçların önüne koyabilir.
Bu zihniyetin temel düşünceleri
- Kontrol kaybı
- İnkâr
- Riskli davranışlar
Bağımlılığın Belirtileri Nelerdir?
Hangi Durumlarda Madde Kullanımı Daha Kolay Hayata Girebilir?
- Ailede madde kullanım öyküsü
- Travmatik yaşantılar
- Yoğun stres ve duygusal zorlanmalar
- Akran etkisi
- Erken yaşta maddeyle tanışma
- Duyguları düzenlemekte güçlük
Bağımlılık Döngüsü: Kısır Bir Çember
- Tetikleyici bir duygu/durum (stres, yalnızlık vb.)
- Madde kullanma isteği
- Kısa süreli rahatlama
- Suçluluk ve kötü his
- Döngünün yeniden başlaması
“Bağımlı mıyım?” Kendine Sor
- Kullanımı kontrol etmekte zorlanıyor muyum?
- Uzak kaldığımda huzursuz ya da fiziksel olarak kötü mü hissediyorum?
- Sosyal hayatım, okul ya da iş performansım etkileniyor mu?
- Bırakmayı denedim ama başarısız mı oldum?
Ne Yapabilirim? Çözüm Odaklı Küçük Adımlar
Net gerçek: Yardım istemek güçsüzlük değil, iyileşmenin başlangıcıdır.
- Kendini yargılamadan durumu fark etmek
- Güvendiğin birine açılmak
- Tetikleyici durumları belirlemek ve alternatif üretmek
- Sağlıklı baş etme becerileri geliştirmek (yürüyüş, nefes, hobi, günlük, sosyal etkileşim)
- Rutini güçlendirmek (uyku, beslenme, düzen)
- Profesyonel destek almak
Profesyonel Destek
Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM), alkol, tütün, madde, kumar ve internet bağımlılığı konusunda ücretsiz psikolojik destek sunar. 115 YEDAM Danışma Hattı üzerinden 7/24 ulaşılabilir.
Kaynakça
- Leonard, K. E., & Eiden, R. D. (2007). Annual review of clinical psychology, 3, 285–310.
- Kushner, M. G., Abrams, K., & Borchardt, C. (2000). Clinical psychology review, 20(2), 149–171.
- White A. M. (2003). Alcohol research & health, 27(2), 186–196.
- Yeşilay. (n.d.). Bağımlılık / Alkol bağımlılığı. https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/alkol-bagimliligi