Dünya Çapında Özgün ve Güçlü Bir Temel Bilimler İnisiyatifi İstanbul’da Çalışıyor

01 Haziran 2018 - Cuma
Dünya Çapında Özgün ve Güçlü Bir Temel Bilimler İnisiyatifi İstanbul’da Çalışıyor

YÖK Temel Bilimler Üstün Başarılılar Programı (TEBİP)

Prof. Dr. A. Nihat Berker
Rektör Yardımcısı ve Mühendislik ve Doğa Bilimleri Dekanı, Kadir Has Üniversitesi
Sabancı Üniversitesi Eski Rektörü
Emeritus Professor of Physics, MIT

Temel Bilimlerde lisans eğitimini güçlendirecek bir program, YÖK Başkanı Sn. Prof. Dr. Yekta Saraç’ın inisyatifi üzerine, Eylül 2017’de işleyişe geçmiştir.  Bu programa göre, Türkiye’de bütün devlet üniversitelerinde 2017-18 ders yılında, biyoloji, fizik, kimya veya matematikten 1., 2. veya 3. sırada yerleşen öğrencilere, yüksek başarılı öğrenciler için yürütülecek bir programa katılma seçeneği verildi.  Program, İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanı Sn. Prof. Dr. Yeşim Öktem’in yönetiminde İstanbul Üniversitesi yerleşkesinde başlamış olup, bütün İstanbul yöresinde en etkin ve en öğrenci odaklı öğretim üyelerinden kurulmuş bir kadro ile biyoloji, fizik, kimya ve matematikten yoğun bir lisans eğitimi vermektedir.  Programın bünyesinde edebiyat ve sosyal bilimler dersleri ve kuvvetli bir dil eğitimi vardır.  Başarılı öğrencilere daha ilk yıllarının sonundan itibaren, çeşitli üniversitelerde kişisel araştırma projeleri ve ilerleyen yıllarda yurtiçi/yurtdışı eğitim seyahatları olacaktır.

Bu yapılanmasıyla, YÖK TEBİP dünya çapında özgün bir eğitim girişimidir.  Bu ders yılında, TEBİP’te İstanbul Ünivesitesi, Kadir Has Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Galatasaray Üniversitesi ve Koç Üniversitesi’nden öğretim üyelerinin oluşturduğu, çok güçlü bir kadroyla lisans öğreniminin birinci yılının eğitimi verilmektedir.  Önümüzdeki yıllarda diğer üniversitelerden de öğretim üyelerinin katılımı beklenmektedir.  Programa bu ilk yılında, temel bilimlerden 1., 2. ve 3. olarak yerleşmiş, Türkiye’nin bütün bölgelerinden gelen 90 öğrenci katılmıştır.

Bu yıl birinci sınıf öğrencilerine verilen dersler arasında, Arttırılmış Mekanik; Elektrik ve Manyetizma; Mekanik Laboratuarı; Matematik I; Matematik II; Analiz I; Analiz II; Analitik Geometri; Lineer Cebir; Kimya I; Kimya II; Kimya Laboratuarı; Biyoloji; Biyofizik; Yaşam I ve Yaşam II: Moleküllereden Hücrelere; Beyin Bilimi ve Nöroloji; Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi; Türk Dili ve Edebiyatı; Sosyal Bilimler; İngilizce; Mandelbrot, Feynman, D’Arcy Thompson, Lavoisier: Matematik, Fizik, Biyoloji, Kimyadan İngilizce Okumalar dersleri vardır.

Örneğin, yazar tarafından verilen Arttırılmış Mekanik dersi, üniversite birinci sınıf mekanik dersini tüm derinliğine vermekte olup, kuantum mekanik ve Einstein’in özel görelilik dönüşümleri ile arttırılmıştır.  Derste her hafta bir kısa sınav, her hafta notlandırılan bir ödev, her birinin yazılı ve sözlü kısımları olan dönem ortası ve dönem sonu sınavları verilmektedir.   Ayrıca, üniversite programlarında pek görülmeyen, ancak geleceğin bilimi olan Beyin Bilimi ve Nöroloji dersi, bütün TEBİP öğrencilerine verilmektedir.  Kadir Has Üniversitesi Rektör Vekili Sn. Prof. Dr. Sondan Durukanoğlu’nun tasarladığı ve verdiği bu derste cevaplandırılan (ve sınavlarda 1. sınıf öğrencilerine sorulan) sorular arasında şunlar vardır:  Beynimiz ne kadar karmaşıktır ve işleyiş mekanizmalarını nasıl anlayabiliriz?  Beyin hücrelerimiz etrafını nasıl algılar?  Bilgi nöronlar arasında nasıl iletilir?  Aksiyon potansiyeli nedir?  Nöron hücre zarının basit devre ile matematiksel modellenmesi mümkün mü?  Nöronlar birlikte nasıl çalışır, nöral ağ ve bağlantılar nedir?  Beyindeki aktiviteler nasıl ölçülebilir ve veri nasıl analiz edilir?  Beynimiz bir bütün olarak nasıl çalışır ve bilişsel bilim nedir?  Aynı şekilde, 2018-19 ders yılında TEBİP öğrencilerine yine standart müfredata ek olarak, bir Yapay Zeka dersi ve bir “Akademik Yaşamda Öğrencilerin ve Öğretim Üyelerinin Girişimciliği” dersi verilecektir.  Bu “Akademik Yaşamda Girişimcilik” dersi, TÜBİTAK Başkanı Sn. Prof. Dr. Hasan Mandal tarafından verilecektir.  Bu yıl yazar tarafından verilen “Mandelbrot, Feynman, D’Arcy Thompson, Lavoisier: Matematik, Fizik, Biyoloji Kimyadan İngilizce Okumalar” dersini, ileri İngilizce seviyesine geçmiş TEBİP öğrencileri almaktadır.  Bu derste ayrıca, İngilizce olarak, proje yazmayı, proje hakemlemeyi ve hakemlere cevap yazmayı öğrenmektedirler.

Ayrıca, örneğin yıllardır dünyanın en iyi fen ve mühendislik üniversitesi olarak kabul edilen Massachusetts Institute of Technology’nin 1960’lardan beri uyguladığı gibi, fencilere güçlü bir edebiyat ve sosyal bilim eğitimi verilmektedir.  Bulunduğumuz dönemde, TEBİP öğrencilerine Türk Dili ve Edebiyatı dersini YÖK Başkanı Sn. Prof. Dr. Yekta Saraç vermektedir.  2018-19’da Tarih dersi, İstanbul Üniversitesi Rektörü Sn. Prof. Dr. Mahmut Ak tarafından verilecektir.

TEBİP öğrencisi Göksu Çatalbaş, “YÖK-TEBİP programı, ülkemizin temel bilimler alanında gelişmesi adına atılmış büyük bir adım.  Genel anlamda temel bilimlere olan bakış açısını değiştireceğine inanıyorum.  Bizler gibi bilime ilgi duyan gençlere cesaret veriyor.  Güzel şeylerin olması için önce inanmak gerekiyor ve hocalarımız bizlere bu inancı veriyor.  Gücünü, her şeyden daha değerli olan sevgi ve fedakarlıktan alan bu program eminim ülkemize birçok bilim insanı kazandıracak.” diyor.   TEBİP öğrencisi Nazım Ümit Erden, “YÖK-TEBİP programı, yeterliden öte üstün temel bilimci olabilmek adına sahip olabileceğim en iyi fırsat olduğunu düşünüyorum.  Öğretim kalitesi Türkiye’de ve belki dünyada eşi olmayan bir seviyede.” diyor.

Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden gelen öğrencilerin, bu yoğun programa uyumu, birbirlerine hemen uyumu, arkadaşlığı ve şimdiden meslektaşlığı, çok kaydadeğerdir.  Yazarın uzun yıllardır devam edegelen yurtiçi ve yurtdışı deneyimine göre, TEBİP şu anda dünyada en iyi temel bilimler eğitimini vermektedir.  İleri mühendisliklerin temelinde güçlü temel bilimler yattığına göre, hem mühendisliğin hem temel bilimlerin etkinliğinin önşartı da sosyal bilimlerden alınacak toplumsal duyarlılık olduğuna göre, TEBİP programı geleceğimiz için çok önemli, şimdiden işleyen bir adımdır.

YÖK Dergisi için:

http://www.yok.gov.tr/YOK_Dergisi/YOK_Dergi_08/mobile/index.html

Şekil 1: TEBİP Açılış Töreninde öğrenciler ve öğretim üyeleri, İstanbul Üniversitesi Baltalimanı Tesisleri.

Şekil 2: TEBİP Programını yöneten İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesş Dekanı Sn. Prof. Dr. Yeşim Öktem, bir grup öğrencilerle birlikte.

Şekil 3: Arttırılmış Mekanik; Elektrik ve Manyetizma; Mandelbrot, Feynman, D’Arcy Thompson, Lavoisier derslerini veren Prof. Dr. Nihat Berker, öğrencileriyle beraber.

Şekil 4: Beyin Bilimi ve Nöroloji: Geleceğin Bilimi dersinde öğrencilere sunulan bir görsel.