Türkiye’deki yükseköğretim kurumları 04.11.1981 tarih ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile yönetilmektedir. Merkeziyetçi planlama bakış açısıyla düzenlenen ve anayasal bir kuruluş olan Yükseköğretim Kurulu (YÖK), kanunun birinci derece otoritesi ve uygulayıcısı olarak ön görülmüş ve yükseköğretim kurumlarının stratejilerinin belirlenmesi görevi bu kurula verilmiştir.

Yükseköğretim Kurulu, ilk kez 1991’de 1992-2012 dönemini kapsamak üzere bir gelişme planı hazırlamıştır. 05.07.1991 tarihli hükümet programı uyarınca hazırlanan Yükseköğretim Gelişme Planı, ihtiyaca yeterince cevap verecek nitelikte olmadığından sadece bir yıl kullanıldıktan sonra uygulamadan kaldırılmıştır.

1991-2002 arasındaki 13 yıllık süre zarfında, zaman zaman bazı girişimlerde bulunulmuşsa da, üzerinde ayrıntılarıyla çalışılmış, paydaşların görüşleri alınarak hazırlanmış bir stratejik planlama eksikliği iddiası gündemden hiç düşmemiştir. 2002’de, yükseköğretim kurumlarındaki stratejik plan çalışmalarını koordine etmek maksadıylaYükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği hazırlanarak 22.10.2002 tarih ve 24914 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra yürürlüğe konulmuştur. Fakat “Yükseköğretim üst kurulları ile yükseköğretim kurumlarının akademik değerlendirme ve kontrolu ile ilgili görev, yetki ve sorumluluklarını” belirleyen bu yönetmelik 2005 yılına kadar uygulanamamıştır. 2003-2004 yıllarında ise, Üniversitelerarası Kurul’dan bir grup profesör tarafından YÖK Kanunu’nda yapılması düşünülen reformlara zemin oluşturmak maksadıyla bir çalışma yapılmıştır.

Yükseköğretim kurumundaki strateji belirleme çalışmaları için 2005-2006 yılları çok önemli olmuş; 10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı kanun ile 22.12.2005 tarih ve 5436 sayılı kanun gereğince hazırlanan Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 06.01.2006 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Sözkonusu kanunun 15. maddesinin C fıkrasındaki “Üniversiteler ile yüksek teknoloji enstitülerinde Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı kurulmuştur” hükmü ile kamu kurum ve kuruluşları ile birlikte YÖK’te de Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı kurulmuştur.

Aynı zamanda, yükseköğretim stratejisinin ilk taslağını hazırlamak üzere Yükseköğretim Stratejisi Hazırlık Komisyonu oluşturulmuş, 14-15 Kasım 2005 tarihlerinde, Türkiye’deki üniversite rektörlerinin tamamına yakın bir kısmının ve diğer ilgililerin katıldığı iki günlük bir uluslararası toplantı düzenlenmiştir. Komisyonunun hazırladığı metnin ana hatları, ilk kez 03.07.2006’da Cumhurbaşkanı’nın huzurunda YÖK üyeleri ile üniversite rektörleri ve komisyon üyelerinin katıldığı bir toplantıda sunulmuştur. Paydaşların görüşleri alındıktan sonra son haline getirilen metin 19.02.2007 tarihinde Türkiye’nin Yükseköğretim Stratejisi başlığıyla yayımlanmıştır.

Bu çalışmalarla eşgüdümlü olarak, 22.10.2002 tarihli Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 20.09.2005 tarihinde (25942 sayılı Resmi Gazete) değiştirilmiş, ardından da Yükseköğretim Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Komisyonu (YÖDEK) tarafından Mayıs 2006’daYükseköğretim Kurumları’nda Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Rehberi yayımlanmıştır. Günümüzde üniversiteler, söz konusu rehber çerçevesinde yıllık bazda stratejik raporlar hazırlayarak YÖK’e sunmaktadırlar.